İşdən çıxarılma zamanı hüquqlar – Bilməli olduğunuz məqamlar

İşdən çıxarılma (əmək müqaviləsinə xitam verilməsi) işçi üçün həm hüquqi, həm də maddi baxımdan mühüm prosesdir. Azərbaycanda əmək münasibətləri Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsi ilə tənzimlənir və işdən azad edilərkən işçinin müəyyən təminat hüquqları qorunur.

Bu məqalədə işdən çıxarılma zamanı işçinin hüquqları, işəgötürənin öhdəlikləri, kompensasiya və son hesablaşma qaydaları izah edilir.

İşdən çıxarılma hansı hallarda mümkündür?

Əmək müqaviləsinə aşağıdakı əsaslarla xitam verilə bilər:

• Tərəflərin qarşılıqlı razılığı ilə

• Müqavilə müddətinin bitməsi ilə

• İşçinin öz ərizəsi ilə

• İşəgötürənin təşəbbüsü ilə

• Ştat ixtisarı və ya müəssisənin ləğvi

• Əmək intizamının pozulması

Hər bir halda prosedur fərqlidir və qanuni əsas tələb olunur.

İşçinin əsas hüquqları

1️⃣ Əvvəlcədən xəbərdarlıq hüququ

Əgər işçi işəgötürənin təşəbbüsü ilə işdən çıxarılırsa (məsələn, ştat ixtisarı), ona əvvəlcədən yazılı xəbərdarlıq edilməlidir.

Xəbərdarlıq müddəti iş stajından asılı olaraq dəyişə bilər (adətən 1–2 ay).

2️⃣ Son hesablaşma hüququ

İşdən çıxarıldığı gün işçiyə:

• İşlədiyi günlər üçün əməkhaqqı

• İstifadə edilməmiş məzuniyyətə görə kompensasiya

• Qanunla nəzərdə tutulmuş müavinət

tam ödənilməlidir.

Ödəniş gecikdirilərsə, işçi gecikmə üçün əlavə kompensasiya tələb edə bilər.

3️⃣ İxtisar zamanı müavinət hüququ

Ştat ixtisarı və ya müəssisənin bağlanması zamanı işçiyə:

• Orta aylıq əməkhaqqı məbləğində çıxış müavinəti

• Müəyyən hallarda əlavə aylıq ödənişlər

verilir.

4️⃣ Əmək kitabçası və arayışların verilməsi

İşəgötürən:

• Əmək kitabçasını (əgər tətbiq olunursa)

• İşdən çıxarılma barədə əmr surətini

• Gəlir arayışını

təqdim etməlidir.

Hansı hallarda işdən çıxarma qadağandır?

Aşağıdakı şəxslər xüsusi müdafiə altındadır:

• Hamilə qadınlar

• 3 yaşınadək uşağı olan qadınlar

• Tək valideynlər (müəyyən hallarda)

• Əmək qabiliyyətini müvəqqəti itirmiş işçilər

Bu şəxslərin işdən azad edilməsi ciddi məhdudiyyətlərə tabedir.

İşçi hüquqları pozularsa nə etmək olar?

Əgər işçi hesab edirsə ki, o, qanunsuz işdən çıxarılıb:

1. İşəgötürənə yazılı müraciət edə bilər

2. Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinə şikayət verə bilər

3. Məhkəməyə müraciət edə bilər

Məhkəmə işçini əvvəlki vəzifəsinə bərpa edə və məcburi işburaxmaya görə əməkhaqqının ödənilməsinə qərar verə bilər.

İşdən öz istəyi ilə çıxan işçinin hüquqları

İşçi ərizə ilə işdən çıxırsa:

• Ərizə adətən 1 ay əvvəl verilir

• Son hesablaşma tam aparılmalıdır

• İstifadə edilməmiş məzuniyyətə görə ödəniş edilir

İşdən çıxarılma zamanı işçinin əsas hüquqları bunlardır:

✔ Qanuni əsas tələb etmək
✔ Əvvəlcədən xəbərdarlıq almaq
✔ Son əməkhaqqı və kompensasiyanı almaq
✔ İxtisar zamanı müavinət əldə etmək
✔ Qanunsuz xitam halında məhkəməyə müraciət etmək

Əmək münasibətləri hüquqi sahə olduğundan, mübahisəli hallarda hüquqşünas məsləhəti almaq tövsiyə edilir.

Murad Məmmədli

Onlayn.Media