Vərəsəlik hüququ necə bölünür? – 2026
Vərəsəlik hüququ – şəxsin vəfatından sonra onun əmlakının (ev, torpaq, avtomobil, pul və s.) qanuni qaydada digər şəxslərə keçməsi prosesidir. Azərbaycanda vərəsəlik münasibətləri Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsi ilə tənzimlənir.
Bu məqalədə vərəsəliyin hansı qaydada bölündüyü, kimlərin vərəsə sayıldığı, vəsiyyətnamə və qanun üzrə bölgü prinsipləri aydın şəkildə izah olunur.
Vərəsəlik hansı hallarda yaranır?
Vərəsəlik aşağıdakı hallarda açılır:
-
Şəxs vəfat etdikdə
-
Məhkəmə tərəfindən ölmüş elan edildikdə
Vərəsəlik miras qoyanın son yaşayış yeri üzrə açılır və notariat qaydasında rəsmiləşdirilir.
Vərəsəlik iki əsas formada bölünür
1️⃣ Vəsiyyətnamə üzrə vərəsəlik
Əgər şəxs sağlığında vəsiyyətnamə tərtib edibsə, əmlak onun iradəsinə uyğun bölünür.
-
Vəsiyyətnamə notariat qaydasında təsdiqlənməlidir.
-
Şəxs əmlakını istədiyi şəxsə və ya şəxslərə verə bilər.
-
Qohumluq mütləq deyil.
⚖️ Lakin qanuna görə məcburi pay hüququ var. Bu hüquq aşağıdakılara aiddir:
-
Yetkinlik yaşına çatmayan uşaqlar
-
Əmək qabiliyyəti olmayan valideyn və ya həyat yoldaşı
Onlar vəsiyyətnamədən asılı olmayaraq öz qanuni payının ən azı yarısını almaq hüququna malikdir.
2️⃣ Qanun üzrə vərəsəlik
Əgər vəsiyyətnamə yoxdursa, əmlak qanunla müəyyən edilmiş növbəlilik prinsipi ilə bölünür.
🔹 Birinci növbə vərəsələr:
-
Uşaqlar
-
Həyat yoldaşı
-
Valideynlər
Bu şəxslər əmlakı bərabər payla bölüşürlər.
📌 Məsələn:
Vəfat edən şəxsin həyat yoldaşı və 2 uşağı varsa – əmlak 3 bərabər hissəyə bölünür.
🔹 İkinci növbə vərəsələr:
-
Bacı və qardaşlar
-
Nənə və baba
Birinci növbədən heç kim yoxdursa, əmlak ikinci növbəyə keçir.
🔹 Üçüncü və sonrakı növbələr:
Daha uzaq qohumlar (əmioğlu, dayı, xala və s.) qanunla müəyyən edilən ardıcıllıqla mirasçı ola bilirlər.
Vərəsəlikdə həyat yoldaşının payı necə müəyyən olunur?
Əgər nikah rəsmi olubsa:
-
Əvvəlcə birgə nikah dövründə əldə olunmuş əmlakın 1/2 hissəsi sağ qalan həyat yoldaşına məxsus hesab olunur (birgə mülkiyyət kimi).
-
Qalan hissə isə vərəsələr arasında bölünür.
Bu qayda ailə mülkiyyət prinsiplərinə əsaslanır.
Vərəsəlik necə rəsmiləşdirilir?
1️⃣ Ölüm haqqında şəhadətnamə alınır.
2️⃣ 6 ay ərzində notariusa müraciət edilir.
3️⃣ Vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə verilir.
4️⃣ Daşınmaz əmlak varsa, dövlət reyestrində qeydiyyat aparılır.
⏳ Qanuna görə vərəsəlik üçün müraciət müddəti – 6 aydır.
Borclar və öhdəliklər
Vərəsə yalnız əmlakı deyil, həm də mərhumun borclarını qəbul etmiş sayılır.
Lakin məsuliyyət yalnız mirasın dəyəri həddindədir.
Vərəsəlikdən imtina mümkündürmü?
Bəli. Vərəsə 6 ay müddətində notariat qaydasında yazılı imtina edə bilər.
İmtina geri qaytarılmır.
Vərəsəlik hüququ Azərbaycanda aşağıdakı prinsiplərlə bölünür:
✔ Əgər vəsiyyətnamə varsa – iradəyə uyğun
✔ Vəsiyyətnamə yoxdursa – qanuni növbəliliklə
✔ Birinci növbə – uşaqlar, həyat yoldaşı, valideynlər
✔ 6 ay müddətində müraciət edilməlidir
✔ Borclar mirasın dəyəri həddində qəbul olunur
Vərəsəlik məsələləri həm ailə, həm də əmlak hüququ baxımından həssas olduğuna görə, mübahisəli hallarda hüquqşünas və ya notariusla məsləhətləşmək tövsiyə olunur.
Murad Məmmədli
