Azərbaycanda pensiya necə hesablanır?
Pensiya — əmək fəaliyyəti başa çatdıqda və ya müəyyən sosial hallarda (yaş, əlillik, ailə başçısını itirmə) dövlət tərəfindən ödənilən davamlı aylıq maliyyə təminatıdır. Azərbaycanda pensiyalar əsasən əmək pensiyaları üzrə verilir.
Pensiya almaq üçün əsas şərtlər
-
Yaşa görə əmək pensiyası: Kişilər üçün 65 yaş, qadınlar üçün yaş həddi mərhələli şəkildə 65-ə çatır.
-
Əmək stajı: Yaşa görə pensiya üçün qanunla müəyyən olunmuş minimum sığorta stajı lazımdır (adətən 25 il).
-
Alternativ olaraq, minimum pensiya kapitalı toplandıqda da pensiya almaq mümkündür.
Pensiyanın hesablanma mexanizmi
Əmək pensiyasının əsas formulu
Azərbaycanda əmək pensiyası belə hesablanır:
Fərdi hesabda toplanmış pensiya kapitalı ÷ pensiya ödənişi müddətinin aylar sayı = aylıq pensiya məbləği.
-
Pensiya kapitalı: Sığortaolunanın əmək fəaliyyəti zamanı ödənilən sosial sığorta haqları əsasında toplanan pul.
-
Gözlənilən pensiya ödənişi müddəti: Hazırda qanunla müəyyən olunmuş olaraq 144 ay (12 il × 12 ay) götürülür. Bu müddət pensiyanın ödənilməsi üçün nəzərdə tutulur.
📌 Misal:
Əgər fərdi hesabda 36 000 manat kapital varsa:
36 000 manat ÷ 144 ay = 250 manat aylıq pensiya.
Pensiya kapitalının formalaşması
Pensiya kapitalı iki hissədən ibarət ola bilər:
-
2006-cı ilədəkki dövr — bu dövr üçün hər il müəyyən məbləğ pensiya kapitalına hesablanır.
-
2006-cı ildən sonrakı dövr — sığortaolunanın real sosial sığorta ödənişlərinə əsasən hesablanır.
Pensiyanın yenidən hesablanması
İşləyən pensiyaçıların pensiyası
Əgər pensiya alıb yenə işə daxil olsan:
-
İşləmə müddəti bitdikdən sonra pensiya kapitalı yenidən hesablanır.
-
Toplanmış kapital 72 aya bölünərək əlavə pensiya məbləği hesablanır.
Bu artım avtomatik şəkildə elektron sistemlə aparılır və ayrıca müraciət tələb olunmur.
Pensiya indeksləşdirilməsi
Hər il pensiyalar indeksasiya olunur — yəni əvvəlki ildə ölkə üzrə orta aylıq əməkhaqqının artım faizi üzrə pensiya məbləği yüksəldilir.
Bu artım avtomatik tətbiq edilir və pensiyaçının ayrıca müraciəti tələb olunmur.
Mühüm qanunvericilik aktları
Pensiyanın hesablanması və təyinatı aşağıdakı sənədlər əsasında tənzimlənir:
-
“Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanunu
-
“Əmək pensiyalarının təyin edilməsi, hesablanması, yenidən hesablanması və ödənilməsi Qaydası”
Bu sənədlər pensiyanın məbləğinin, təyinat şərtlərinin və təkrar hesablanma qaydalarının hüquqi əsasını təşkil edir.
Azərbaycanda pensiya hesablanarkən əsasən aşağıdakılar nəzərə alınır:
✔ Fərdi hesabda toplanmış pensiya kapitalı
✔ Gözlənilən pensiya ödənişi müddəti
✔ Əmək stajı və yaş həddi
✔ Sistemə ödənilən sosial sığorta haqları
✔ İllik indeksasiya şərtləri
Beləliklə, pensiya məbləği həm sığorta kapitalı, həm də qanunla müəyyən olunmuş ödəniş müddəti əsasında hesablanır.
Murad Məmmədli
